HAZİNE
            Evvelce sarayda birçok hazineler bulunuyordu, örneğin yabancı ülkelere giden elçilere emaneten verilen eşyaların saklandığı “Elçi hazinesi” Hırka-i Saadetdeki kıymetli eşyaların içinde saklandığı “Emanet Hazinesi” şimdi silâh müzesi olan “İç Hazine” bir de kıymetli koşum takımlarının bulunduğu has ahırdaki “Raht Hazinesi” vardı. Osmanlı sultanlarının esas hazinesinin Yedikule’de bulunduğu söylenir. Şimdi gezeceğimiz hazine  “Hazine-i Hümayun”  denilen padişah hazinesidir. Bu hazine, çeşitli ganimetlerden İstanbula gelen elçilerin Sultanlara getirdikleri hediyelerden, padişahların tahta geçiş törenlerindeki armağanlardan ve satın alınan  kıymetli eşyalardan oluşmuştur. Özellikle Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran seferinden sonra Hazine o kadar çok zenginleşmiştir ki, S. Selim, “benim altınla doldurduğum hazineyi ahvadımdan kim mangırla doldurursa onun mührü ile mühürlensin” dediği söylenmektedir, ve o günden son zamanlara kadar Hazine-i Hümayun Y.Sultan Selim’in mührü ile mühürlenmiştir.
Hazine eşyası S. Abdülmecid zamanına kadar sandık ve dolaplarda depo halinde idi. Saray kanunlarına göre tahta geçen padişah hazineyi ziyaret ederdi. Bu nedenle tahta geçen Abdülmecid sandıklarda depolanan hazineyi görmüş, Kırım seferi esnasında da bazılarının teşhirini emretmişti. Bunu takiben Sultan Abdülaziz ve II. Abdülhamit zamanlarında da diğer eşyalar teşhir edildi. Zaman zaman yabancı elçilere gösterilen Hazine-i Hümayun dairesi böylece bugünkü  müzenin ilk nüvesini teşkil etmiş oldu. Bu hazineye yalnız padişahlar tek başına girebilir, padişah olmadığı zamanlarda 40 kişilik bir ekiple ancak açılabilirdi, hazine bir yandan dolar, bir yandan boşalırdı. Çünkü hazineden de birçok vesilelerle armağanlar verilirdi. Her sene Hz. Muhammed’in mezarına sürre alayı ile bu hazineden birçok kıymetli eşya gitmesi gelenekti. Şimdi göreceğimiz kıymetli eşyaların bir çoğu sonradan tekrar bize gelen bu eşyalardandır.

I.Salon

            İlk salona girdiğimizde solda I. vitrinde Sultan III. Mustafa’ya ait bir zırh yer almaktadır. Evvelce IV. Murad’a ait olduğu sanılan zırhın arşiv çalışmaları ile III. Mustafa’ya ait olduğu kanıtlanmıştır. Zırh ince çelik ağdan yapılmış olup üzerinde altın plâkalar ve kıymetli taşlar görülmektedir. Başı ve bütün vücudu örten bir biçimde hazırlanmıştır. Yine kıymetli taşlı kılıç, kalkan, eldiven ve üzengiler zırhı tamamlayan ögelerdir.
Şimdi 2. vitrindeki eserleri görelim. Burada üzerleri incilerle tezyin edilmiş, sultanlara aid Kur’an kapları bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesi Sultan Abdülaziz’in oğlu Mahmud Celâleddin efendiye ait olup siyah kadife üzerine incilerle süslenmiş, orta kısmına elmaslarla “maşallah” yazılmıştır. Alttan üç inci püskül sarkar. Diğer bir Kur’an kabı da Sultan Abdülmecid’in kızı Cemile Sultan’a aittir.        
3.vitrinde IV. Murad’a ait abonoz ağacından fildişi, sedef kakma taht 17 yy. Türk el işlemeciliğinin en güzel  örneğini veren bir örtü ile örtülmüştür. Yandaki 4. vitrinde ise XVI. ve XVII. yüzyıllarda yapılmış Türk –İran işi sürahiler kupa ve kâseler, ibrik ve mataralar yer almıştır.Karşıda yer alan 5. vitrinde Mısır Valisi Mehmed Ali Paşaya ait altın şamdanlar, Van Valisi Mustafa Paşaya ait altın nargile (18. yy) mum söndürme makasları bunun yanındaki 6. vitrinde ise som yeşimden kâse vazolar ile önde pırlantalarla süslü II. Wilhelm’in II. Abdülhamid’e hediyesi olan asa görülür. 7. vitrinde Sultan II. Mahmud’un annesi Nakşidil Valide Sultana ait altın şamdan, II. Abdülhamid’e ait altın şerbet takımı ile leğen ve ibrik altın eserlerin en güzel örneklerini teşkil eder. Kapının yanındaki 8. vitrinde yer alan 17. yy. Hind işi müzik dolabını gördükten sonra Ortadaki vitrini gezelim. Buradaki mücevherli hançerler, ok sadakları, kılıçlar, süslü tabancalar, nergileler, Y. Sultan Selim’in annesi Mihrişah Sultan’a ait tatlı hokkası, Kaçar şahlarından Fath Ali’ye ait kılıç (1816) fincan zarfları ve Abdülaziz’e hediye edilmiş incili bir heykelcik yer almıştır.

II. Salon

            Salona girdiğimizde sağda vitrinde zebercetler, zümrüt tesbihler, ok sadakları görülür. Ok sadakları 16 yy. Türk eseri olup 35x67 cm eb’adında dışı altındandır. Karşıdaki sadağın üzeri çiçek motifleri ile süslenmiş ve elmas, yakut, zümrütlerle tezyin edilmiştir. 11. vitrinde en üstte etrafı altınlarla çevrili köşeli üç iri zümrütten yapılmış. Sultan Abdülhamid’e ait askı salonun en göz alıcı eserlerindendir. Üç iri zümrütten oluşmuştur. Zümrütler bir üçgen meydana getirecek şekilde konulmuş, etrafı yapraklarla tezyin edilmiş, altın bir çerçeve ile çevrelenmiştir. Alttan 48 dizi inci bir püskül şeklinde sarkmaktadır. Bu askıda diğerleri gibi I. Abdülhamid tarafından Hz. Muhammed’in mezarına her sene giden sürre alayı ile hediye olarak gönderilmiştir. Daha sonra 97 parça olan bu kıymetli mücevherler Türkiye sınırları dışında kalması nedeniyle Mekke ve Medine muhafızı Fahrettin Paşa’nın çabaları sonucu tekrar İstanbula getirilerek hazinede yarlerini almışlardır.
Yine aynı vitrinde som zümrütten 6 köşeli olarak yapılmış askı I.Sultan Ahmed’e aittir.6 inci ayak üzerine oturtulmuş gövdenin her kenarı altın çerçeve ile kaplanmıştır. Kapağı altından kafes şeklinde olup kubbe şeklindedir ve dış yüzü elmas ve yakutlarla işlenmiştir. Alt kısmındaki altın plâka üzerinde yer alan 17 yy. Türk işi sorguç 8 cm uzunluğunda kalın altın bir iğne üzerine tutturulmuş olup sorgucun üzeri 5 cm uzunluğunda 2 adet zümrüt ve bir Seylân taşı ile süslüdür. Ayrıca altın yapraklarda çeşitli büyüklükte elmaslar yer almaktadır. İki yanında da 4 adet inciden zinciri bulunmaktadır. Bu vitrinde Sultan I. Ahmed’e ait bir askı da sergilenmiştir.