Kariye müzesi
Bugün Kariye Müzesi olarak ziyarete açılmış bina Bizans devrinde yapılmış Hora Manastırıdır. Bu manastır İstanbul surları dışında Hora denilen yerde yapıldığı için adına Monitis Horos veya kısaca Hora manastırı denmiştir. Manastır Justiniens devrinde aziz Teodore tarafından 534 yılında yaptırılmış ancak daha sonra deprem ve bazı yıpranmalardan dolayı imparator Alexi Comnenos’un kayınvalidesi Maria Dukaina tarafından XII. asırda yeniden bugünkü şekilde inşa edilerek İsa’ya ithaf edilmiştir. XIV. asırda bina bakımsızlıktan harap vaziyete geldiğinden Büyük Logothere Theodore Methochite bütün servetini harcıyarak binayı onartmış, mozaiklerle tezyin ettirmiştir.
Fatih’in İstanbul’u almasından sonra kilise olarak kalmış ancak II. Bayezid’in sadrazamı Hadim Ali Paşa tarafından 1511 yılında bir minare yapılarak camiye çevrilmiş, adına Kariye Cami denilen caminin yanına bir de medrese eklenmiştir. Cumhuriyet devrinde müzeye çevrilen manastırın mozaikleri Amerika’daki Bizans enstitüsü tarafından temizlenmiştir. Bugün de Türkiye Otomobil Kurumu tarafından son derece başarılı restore edilen bina müze olarak ziyaretçilere kapılarını açmış bulunmaktadır.
20X28,50 m. ebadındaki bina batıda bir iç ve dış nartex ile güneyde bir mezar şapeli ve kuzeyde bir galeriden ibarettir. Asıl binanın zemini ve iç nartex duvarları güzel, içaçıcı mermerlerle kaplıdır. Binayı ortada bir büyük kubbe ile onun etrafında yer alan beş küçük kubbe kapatmaktadır. Şimdi XIV. yy.dan kalma güzelliklerini halâ devam ettiren mozaiklerini sıra ile tanımaya çalışalım.
Kapının iç tarafının üzerinde Meryem ve çocuk İsa mozayiği bulunmaktadır. Bunun tam karşısında, iç nartex kapısı üzerinde pantocrator İsa görülür. Büyük ebatta olup başının iki tarafında amblemi olan harfler yer almaktadır.
Plânda 1 nolu mozaik kapının sol tarafında kuzey duvarları üzerindedir ve mukaddes aileyi phque yortusunda bulunmak üzere Kudüs’e giderken göstermektedir. 2 nolu mozaikde mukaddes aile Mısırdan dönerek Nasra’ya gidiyorlar. St. Josephe İsa’yı omuzlarında taşımaktadır. Mozayiğin solunda St. Josephe’nin rüyasında Nasra’ya dönme emrini almakta olduğu görülmektedir.
3 nolu mozaikte bir melek Josephe’ye İsa’nın doğacağını haber vermektedir. Meryem ise Elizabeth ile görüşüyor ve kutsal aile Beytüllahim’e dönüyor. 4 no ile gösterilen tonozda azizler yer almıştır. 5 no da Cyrinus huzurunda nüfus sayımı tasvir ediliyor. 6 nolu karşımızdaki mozaikler İsa’nın doğuşunu tasvir etmektedir. Melekler, çocuklar görülmekte, aşağıda solda kadınların İsa’yı yıkaması tasvir edilmektedir. Sağda ise Josephe yer almıştır.
Kapı üstünde plânda 7 no ile gösterilen mozaikde İsa’nın suyu şaraba çevirmesi ve ekmeğin çoğaltılması anlatılmaktadır. Kapının üstündeki duvarlarda 8 no ile gösterilen freskler mozaiklerden daha sonra yapılmışlardır. Tonozun ikinci kısmında rahibe İrene Paulina Paleolilina ve imparator hanedanı görülmektedir. Tonozun ortasındaki ikinci kısımda Meryem, İsa ve yanlarında azizler görülmektedir. C tonozunda kâhinlerin at üzerinde Kudüs’e gitmeleri gösterilmiştir. Sağında ise kâhinler kral Herode’nin önündedirler.
9 no ile gösterilen bölümde Elizabeth kucağında St. Jean olduğu halde askerlerden kaçmaktadır. 10 nolu

resimde kral Herode bütün yeni doğan çocukların katlini emretmektedir. 11 nolu resim masumların katlini gösterir. Tonozun batı kısmına dönelim ve 12 nolu resmi görelim. Burada İsa ve Samireli kadın görülmekte olup tonozon üzerinde aziz resimleri bulunmaktadır. Dış nartexin doğu duvarı üzerinde yani plânda D ile gösterilen yerde büyük boyda bir Meryem mozayiği vardır ki mozaik daha Bizans devrinde harab olmuş bulunmaktadır.
Şimdi iç nartexe geçelim ve kuzey yönüne giderek Meryem’in hayatını anlatan mozaikleri inceleyelim. 13 nolu mozayiğin en son kısmında St. Jioachin çöldedir ve çocuğu olmadığından şikâyet etmektedir. 14 noda melek anneye Meryem’in doğacağını haber vermektedir. 15 nolu tonozun altında karı kocanın sevinçten birbirini kucaklaması görülür. 16 noda Meryem’in doğuşu, 17 de Meryem’in ilk adım atışı gösterilmiştir. Karşı duvarda 18 no ile gösterilen panoda Meryem tapınağın örtüsünü tutmak için yün almaktadır. 19 nolu mozaikde başrahip Meryem’in müstakbel  zevcesini tayin etmek üzere namzetler tarafından tapınağa konan asalar önünde dua ediyor. 20 de Josephe’nin asası yeşermektedir ve O Meryem’e zevce olacaktır. Bunun yanında tonoz üzerinde 21 nodaki mozaikde St. Josephe’nin Meryem’i evine götürüşü, yanındaki 22 noda St. Josephe’nin Meryem’e veda edişi tasvir edilmiştir. 23 de bir madalyon içinde melek Meryem’e İsa’nın doğuşunu haber vermektedir.